کمدین صورت سنگی سینما

سینمای کمدی به عنوان قدیمی ترین گونه سینمای جهان، میزبان کمدین هایی بوده که اغلب به دوران سینمای صامت تعلق داشته و ‘باستر کیتون’ کمدین مشهور به ‘صورت سنگی’ را می توان در زمره بهترین آنها برشمرد.

کمدین صورت سنگی سینما

باستر کیتون با نام اصلی ‘جوزف فرانک باستر کیتون’ روز چهارم اکتبر سال ۱۸۹۵ در شهر کانزاس در خانواده ای اهل نمایش بدنیا آمد. پدر و مادر او از بازیگران دوره گرد بودند که نمایش های خود را در شهرهای مختلف اجرا می کردند. او در شش ماهگی به شکل معجزه آسایی از حادثه سقوط از صندلی جان سالم بدر برد که به همین خاطر ‘هودینی’ – شعبده باز سرشناس – نام ‘باستر’ به معنی عجیب و شگفت انگیز را برای او انتخاب کرد. کیتون در شش سالگی به شعبده باز و بازیگری ماهر تبدیل شد که شوخی های کلامی را به راحتی به تماشاگران منتقل می کرد و آنها را می خنداند. تا سال ۱۹۱۷ میلادی باستر کیتون با خانواده اش کار کرد و نمایش های بسیاری را روی صحنه برد که در این سال گروه بنا بدلایلی از هم پاشید.

او که پیشنهادهای بسیاری برای کار در تئاترهای نیویورکی داشت، سینما را به تئاتر ترجیح داد و نقش های کوتاهی را در فیلم های کمدی آن دوران بویژه کارهای ‘فتی آربوکل’ ایفا کرد که نگاتیو بسیاری از آنها مفقود شده است! وی در سال ۱۹۲۰ میلادی با همکاری ‘جوزف شنک’، استودیویی برای تولید فیلم های سینمایی به راه انداخت. فیلم هایی اغلب کوتاه که در کنار هم قرار گرفته و به شکل یک فیلم بلند به نمایش در می آمدند. از جمله آنها می توان به ‘پلیس ها’ اشاره کرد که کاری موفق در آن زمان بود. چهره خونسرد و سنگی باستر کیتون را می توان شاخص ترین وجه بازیگری او دانست که جلوه خیره کننده ای به بازیش بخشیده و او را از کمدین های دیگر سینما متمایز ساخته است. باستر کیتون برخلاف ‘چارلی چاپلین’، ‘لورل و هاردی’ و ‘هارولد لوید’ هیچگاه خنده ای بر چهره خود ننشاند و با خونسردی خاصی شوخی های نوشته شده را اجرا می کرد.

وی بدجنسی های معصومانه ‘چارلی چاپلین’ را نداشته و کمتر به مقابله به مثل دست می زد. این خصوصیات همراه با چهره سنگی و در عین حال معصوم باستر کیتون، شخصیتی را خلق کرد که تا سال ها بعد نیز تازگی و طراوت خود را از دست نداده و در گذر زمان هواداران خاصی برای خود دست و پا کرد. فیلم های بلند سینمایی او در اواخر دهه ۲۰ و ۳۰ میلادی اغلب با اقبال عمومی مواجه شد و در زمره بهترین های تاریخ سینما قرار گرفتند. ‘شرلوک جونیور’ یکی از بهترین فیلم های اوست که در آن باستر کیتون در نقش یک آپاراتچی سینما ظاهر شده که از سوی پدر نامزدش به دزدی متهم می شود. در همین اثنا وی هنگام نمایش فیلم به خواب رفته و وارد پرده سینما و ماجراهای روی پرده می شود.
چهره خونسرد و سنگی باستر کیتون را می توان شاخص ترین وجه بازیگری او دانست که جلوه خیره کننده ای به بازیش بخشیده و او را از کمدین های دیگر سینما متمایز ساخته است

فیلمی به شدت جذاب با شوخی هایی ناب که کمتر در فیلم های کمدین های دیگر به چشم می خورد. موفقیت ‘شرلوک جونیور’ از جهات مختلف، نیروی تازه ای به باستر کیتون بخشیده و بهترین های کارنامه سینمایی او را در این سال های نه چندان بلند به یادگار گذاشت که از آن میان می توان به فیلم های ‘دریانورد’، ‘هفت شانس’، ‘ژنرال’ و ‘کشتی بخار بیل جونیور’ اشاره کرد. ‘دریانورد’ داستان میلیونر تنبلی است که در سفری دریایی گیر ‘آدم بدها’ افتاده و ماجراهایی را خلق می کند.

باستر کیتون در این فیلم شوخی های بامزه قبلی را کامل تر کرده و ضعف های آن را نیز پوشانده است. بهترین بخش فیلم را می توان صحنه تعمیر کشتی زیر آب توسط کیتون و متعاقب آن شستن دستش در سطل آب(!) دانست که پس از گذشت هشتاد و چند سال از ساختش، جذاب و خنده دار جلوه می کند. ‘هفت شانس’ داستان مرد جوانیست که اگر تا ساعت دوازده یک روز مشخص ازدواج کند، به ثروت هنگفتی دست می یابد.
کمدین صورت سنگی سینما

باستر کیتون در این فیلم که خود کارگردانی آن را نیز برعهده داشت، عالی عمل کرده و یک کمدی ناب سینمایی را از خود به یادگار گذاشته است. صحنه فرار باستر کیتون از دست زنانی که خواهان ازدواج با او هستند، یکی از سکانس های برگزیده تاریخ سینماست که اجرای فوق العاده سختی با توجه به زمان ساخت آن داشته است.

وی در ‘ژنرال’ نیز این سیر صعودی را ادامه داده و با ایفای نقش یک آتشکار لکوموتیو در جریان جنگ های داخلی آمریکا، نقش درخشان دیگری را به کارنامه سینمایی خود اضافه کرد. ‘ژنرال’ سرشار از شوخی های جذابی است که باستر کیتون در مرکز آن قرار دارد که برای مثال می توان به مرد تنبلی اشاره کرد که برای به دست آوردن هیزم مورد نیازش، به سمت قطار سنگ انداخته و کیتون برای مقابله به مثل، چوب های کنار کوره قطار را به سمتش پرتاب می کند! در تمامی این سال ها کیتون نتوانست به شهرت و محبوبیت چارلی چاپلین برسد و اغلب نظر قشر خاص تر سینمارو را به خود جلب کرد که همین اتفاق، وی را پشت سر چاپلین قرار داد.

‘کشتی بخار بیل جونیور’ و ‘فیلمبردار’ از آخرین کارهای شاخص کیتون در دوره سینمای صامت است که فوق العاده از کار درآمده و طنز هوشمندانه ای دارد. با ورود سینما به دوران ناطق، ستاره بخت و اقبال باستر کیتون نیز رو به افول نهاد و فیلم هایش کیفیت چشمگیر سابق را نداشت. در واقع او نتوانست خود را با شرایط جدید سینما وفق دهد و موفقیت های سابق را تکرار کند که در این میان دخالت های مدیران کمپانی ‘مترو گلدوین مه یر’ نیز در کار وی بی تاثیر نبود. این بازیگر صورت سنگی که سینمای کمدی بسیار مدیون اوست، در سال های باقیمانده زندگی به ایفای نقش های کوتاه روی آورد و هیچگاه نتوانست به دوران اوج خود بازگردد تا اینکه سرانجام در سال ۱۹۶۶ میلادی به علت ابتلا به سرطان ریه درگذشت.